Jacques Louis David (1748-1825) Śmierć Marata

May 27, 2019 at 6:19 pm

Gdyby nie tytuł tego obrazu, to biorąc pod uwagę oświetloną z lewej strony twarz i opadające ramię młodego mężczyzny, można by pomyśleć, że on albo omdlał, albo śpi. Dopiero po przesunięciu wzroku dalej, można zauważyć krew, na jasnym prześcieradle i ranę po zadanym ciosie, a dopiero po dobrej chwili zauważam nóż leżący na podłodze. Pomimo tragiczności sceny, jest dla mnie w tym obrazie jakiś dziwny spokój i delikatność. Jakby czas się zatrzymał. Wprawdzie czerń opadająca do połowy obrazu nadaje nastrój ponurości, ale szarości i „zaciemnienie” innych kolorów, w szczególności koloru zielonego, sprawia, że dzieło jest raczej melancholijne. Faktura tego dzieła jest delikatna, nie są tu widoczne impasty czy nawarstwienia farby.

Ręka mężczyzny zaciska się na piórze, tak jakby przed chwilą jeszcze coś zapisywał. Statyczność tej sceny podkreśla, że właśnie nastąpił czegoś koniec. Koniec czyjegoś życia. Prawdopodobnie chwilę temu działo się tutaj coś strasznego. Świadectwem zbrodni jest niewielka rana na piersi zmarłego, plamy krwi i sztylet porzucony przez zabójcę. Można się domyślić, że była to prawdziwie dynamiczna scena. Teraz ciało człowieka leży nieruchomo w wannie; a że jest to wanna wypełnioną wodą zabarwioną krwią, wymaga pewnego odkodowania, gdyż w pierwszej chwili można pomyśleć, że jest to łoże. Na skrzynce obok widzimy napis: Maratowi – David.

https://artsandculture.google.com/asset/marat-assassinated/7QGjl9R141MCBw?hl=en-GB

Jacques Louis David – najsłynniejszy artysta rewolucji francuskiej, urodził się w Paryżu w 1748 roku w zamożnej rodzinie, Swój artystyczny talent odkrył bardzo wcześnie i pielęgnował go u boku wielkich mistrzów. Chociaż jego koledzy z klasy uznawali go za nieznośnego, rozpoznali jego talent i nie byli wcale zaskoczeni, kiedy otrzymał trzyletnie stypendium na studia artystyczne w Rzymie. Będąc w Rzymie, Dawid rozkochał się w kulturze klasycznej, zwłaszcza w opowieściach najwcześniejszych Rzymian. Zostaną z nim do końca życia, nie tylko inspirując niektóre z jego największych dzieł, ale także informując o jego politycznych preferencjach dla republiki francuskiej. W ostatnich latach monarchii David rozwinął swoje mistrzostwo w malarstwie, koncentrując się głównie na tematach z historii klasycznej. Spośród nich najbardziej znany jest Śmierć Sokratesa, obraz ukończony w 1787 roku Obraz opowiada historię samobójstwa jednego z największych filozofów historii. Chociaż w niektórych miejscach historycznie jest niedokładny, obraz oddaje zarówno lament Platona, największego ucznia filozofa, jak i zaufanie Sokratesa do meritum jego decyzji.

Dawid znalazł największą inspirację we francuskim cesarzu Napoleonie I. Obaj uwielbiali się nawzajem, a wkrótce Dawid został oficjalnym malarzem dworskim. W tej roli był w stanie stworzyć wiele ze swoich najtrwalszych dzieł.

A kim był Marat? Podczas rewolucji francuskiej (1789-1799) Jean Paul Marat był jednym z najbardziej wpływowych ludzi we Francji. Odważny dziennikarz, prowadzący skrajnie radykalną gazetę L’Ami de Peuple (Przyjaciel Ludu), w której nawoływał do usunięcia wrogów państwa. Obraz ten jest bardziej dowodem propagandy, niż portretu osoby Marata. David odmłodził pięćdziesięcioletniego Marata, wybielając jego skórę. Co było prawdziwe, to że Marat faktycznie owijał sobie głowę materiałem nasiąkniętym octem i brał wielogodzinne kąpiele w wannie z powodu uciążliwej choroby skóry. Także prawdą jest, że Marat używał prześcieradeł do wyłożenia cynowej wanny, w której przesiadywał godzinami i tam pracował. Na omawianym obrazie widzimy jego wyraźne notatki.

Marat był przyjacielem Davida. Artysta celowo ominął przemoc i walkę w dziele, które miało oddać hołd bliskiemu mu bohaterowi. Dlatego rana i krew w wodzie jest zaznaczona delikatnie. Artysta położył raczej nacisk na spartańskie wnętrze łazienki Marata, podkreślając zalety Marata jako człowieka oddanego ludowi, a nie łaknącego przepychu i sławy. Zniszczona stara skrzynka miała służyć rewolucjoniście jako prowizoryczne biurko do pracy. Także sztylet umieszczony na podłodze, miał zmniejszyć scenę przemocy, a skupić widza na Maracie, jako ofierze rewolucji. W rzeczywistości, kiedy odkryto tę zbrodnie sztylet został wbity w ciele Marata. David także zmienia słowa napisane przez zabójczynię, aby przedstawić przyjaciela w jak najlepszym świetle. Zakrwawiony list w dłoni Marata to petycja przyniesiona rzekomo przez morderczynię: moje wielkie nieszczęście czyni mnie godną twej łaskawości (il suffit que je sois bien malheureuse pour avoir droit à votre bienveillance).

Marat został zamordowany w 1793 roku przez Charlotte Corday, sympatyczkę Żyrondystów, podczas kąpieli leczniczej. Corday została stracona cztery dni później. Po śmierci Marat stał się ikoną jakobinów jako rewolucyjny męczennik.

David, tak jak neoklasycy z tego okresu, przedstawił postać Marata używając teatralnego oświetlenia pewnych elementów, otrzymując w ten sposób gładkie polerowane wykończenie i wygląd rzeźby, przypominający antyczne posągi. Pomijał ozdobne detale. Stąd ten spokój , prostota i szacunek. Obraz był nowatorski – dotychczas rzadko w malarstwie ukazywano śmierć osoby świeckiej. Atmosferę dzieła cechuje wyciszenie i spokój, po pierwsze dzięki zastosowanej kompozycji (duża pusta przestrzeń, piony i poziomy zamiast dramatycznych linii diagonalnych), po drugie poprzez ukazanie zmarłej osoby jakby śpiącej. Jak adekwatnie napisał Charles Baudelaire w 1846 roku :” praca zawiera w sobie coś przejmującego i czułego; dusza przemieszcza się w chłodnym powietrzu tego pokoju, w tych zimnych ścianach, wokół tej grobowej wanny”[1]

Autorka książki Zbuduj swoje szczęście. Vademecum życia spelnionego

eqtrainer.ca

 

[1] Art. Warren Roberts Jacques Louis David. The revolutionary Artist. Art, Politics and the French Revolution, 1992, wydawnictwo: UNIV OF NORTH CAROLINA PR